Rối loạn cảm xúc theo mùa và cách điều trị


Rối loạn cảm xúc theo mùa (RLCXTM) thường tiêu tan khi mùa xuân đến và thuyên giảm qua những tháng mùa hè. RLCXTM hoạt động như sau:

Triệu chứng

Rối loạn cảm xúc theo mùa có thể khởi phát ở bất cứ lứa tuổi nào, nhưng tuổi bắt đầu thường từ 18 – 30 tuổi. Các triệu chứng có thể bao gồm mệt mỏi; mất quan tâm thích thú với các hoạt động thường ngày; thu mình với đời sống xã hội, tập thể; thèm ăn các loại thực phẩm có hàm lượng carbohydrat cao; tăng cân. Người mắc chứng RLCXTM có thể không biểu hiện mọi triệu chứng trên. Chẳng hạn mức năng lượng có thể bình thường trong khi sự thèm muốn các thức ăn giàu carbohydrate lại rất mãnh liệt.

Đôi khi, một triệu chứng có thể trái ngược với lệ thường, đối lập với sự tăng cân là sút cân. Một số ít trường hợp, tái phát xảy ra vào mùa hè thay vì mùa thu hay mùa đông hàng năm, giống như sự phản ứng với nhiệt độ và độ ẩm cao. Trong thời kỳ này, chứng trầm cảm thường đặc trưng bởi mất ngủ, giảm cảm giác thèm ăn, sút cân, bối rối, lo âu.

Nguyên nhân

RLCXTM gắn với mất cân bằng sinh hoá trong não bộ và được thúc đẩy do thời gian mùa đông có ánh nắng bị giảm. Cũng giống như ánh nắng mặt trời ảnh hưởng đến các hoạt động theo mùa ở loài vật, rối loạn cảm xúc ở con người có thể là từ tác động của sự thay đổi ánh sáng theo mùa.

Melatonin, một nội tiết tố có liên quan đến giấc ngủ, cũng được cho là có liên quan với rối loạn cảm xúc theo mùa. Nội tiết tố này (vốn liên kết với bệnh trầm cảm) được sản xuất khi cấp độ bóng tối tăng lên. Khi ngày ngắn hơn và tối hơn, melatonin được sản xuất nhiều hơn. Các nhà nghiên cứu đã chứng minh rằng ánh sáng chói tạo ra một sự khác biệt trong hoá học của não, mặc dù cơ chế chính xác vẫn chưa được biết rõ.

Điều trị

Tăng thời gian tiếp xúc với ánh sáng mặt trời có thể cải thiện các triệu chứng của RLCXTM. Điều này có thể thực hiện bằng cách đi ra ngoài dạo bộ trong khoảng thời gian dài, hay bố trí nhà ở hay chỗ làm việc hướng về phía cửa sổ trong ngày. Nếu các triệu chứng trầm cảm đủ nặng để ảnh hưởng một cách rõ rệt đến cuộc sống hằng ngày của bạn, liệu pháp ánh sáng (phototherapy) đã được chứng minh là một lựa chọn điều trị có hiệu quả.

Loại hình trị liệu này có liên quan đến sự tiếp xúc với ánh sáng rất chói (thường là từ một nguồn sáng huỳnh quang đặc biệt) từ 30 - 90 phút mỗi ngày vào mùa đông. Các tác dụng trị liệu bổ sung cũng được tìm thấy với các phiên trị liệu tâm lý, và trong một vài trường hợp là chỉ định các thuốc chống trầm cảm.

Nếu nghi ngờ bản thân đang mắc phải RLCXTM, điều quan trọng là cần sự giúp đỡ của bác sĩ chuyên khoa có kinh nghiệm. RLCXTM có thể bị chẩn đoán nhầm thành chứng nhược giáp, hạ đường huyết, tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm trùng và các nhiễm nhiễm trùng vi rút khác, do đó sự đánh giá chính xác là cần thiết. Với một vài người, RLCXTM có thể bị lẫn lộn với các rối loạn nặng hơn như giai đoạn trầm cảm nặng hay rối loạn (cảm xúc) lưỡng cực.

Tuy nhiên, nếu cảm thấy chứng trầm cảm là nghiêm trọng hoặc nếu xuất hiện ý nghĩ tự sát, hãy tham vấn một bác sĩ chuyên khoa tâm thần, ngay lập tức lựa chọn điều trị hoặc tìm kiếm sự trợ giúp của một phòng cấp cứu gần nhất. Một chuyên gia sức khỏe tâm thần có thể chẩn đoán các triệu chứng và gợi ý lựa chọn trị liệu. Với quá trình điều trị đúng đắn, RLCXTM có thể thuyên giảm tốt.